რა ელის ლარის კურსს 2022 წელს?

რა ელის ლარის კურსს 2022 წელს? post thumbnail image

უკაანასკნელი ათწლეულის განმავლობაში, საქართველოს მოსახლეობა მომსწრე გახდა დრამატული ეკონომიკური ცვლილებებისა, რომელთა შედეგადაც ლარის კურსი დოლართან მიმართებაში საკმაოდ გაუფასურდა. დღეისათვის ( 2021 წლის 25 ნოემბერი) ლარის ოფიციალური კურსი დოლართან მიმართებაში 3.1153 შეადგენს, რაც ნიშნავს, რომ ერთი ამერიკული დოლარი დაახლოებით 3.12 ლარის ეკვივალენტია. საქართველოს მოქალაქეების 1 დოლარის შეძენა 3.09 ლარად შეუძლიათ, ხოლო გაყიდვა – 3.13 ლარად.

აღსანიშნავია, რომ ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ლარის კურსის დინამიკა სწრაფი ტემპით იცვლება, თუმცა სამწუხაროდ არა უკეთესობისკენ, შედეგად კი ეკონომიკური კრიზის საფრთხის წინაშე მდოგომ სახელმწიფოს ვიღებთ. ვალუტის კურსებზე პროგნოზის გაკეთება მოკლე ვადებში საკმაოდ რთულ ამოცანას წარმოადგენს, რომელზე პასუხის პოვნაც ხშირად პროფესიონალებსაც უჭირთ. ჩვენ ვიმედოვნებთ, რომ ეს დრამატული სცენარი საპირისპიროთი შეიცვლება, ლარის კურსი გამყარებას დაიწყებს და ნელ-ნელა დაუბრუნდება იმ პოზიციას რაც მას 10 წლის წინ ჰქონდა, თუმცა განვლილი წლების დინამიკა, სამწუხაროდ, მოვლენების სხვა განვითარებისაკენ მიგვანიშნებს. ამ სტატიაში შევეცდებით გავაკეთოთ 2022 წლის ლარის კურსის პროგნოზი ქვეყანაში არსებული პრობლემებისა და მიღწევენის მიხედვით.

ლარის კურსის დინამიკა 2011 წლიდან დღემდე

ლოგიკურია, რომ ლარის კურსის დრამატულმა ცვლილებებმა გავლენა იქონია ჩვენი ქვეყნის მოსახლეობაზე. საქართველოს უამრავმა მოქალაქემ საკუთარ თავზე გამოსცდა და თავის ყივეკლდღიურ ცხოვრებაში იგრძნო ის შედეგები რაც ლარის გაუფასურებას მოჰყვა, თუმცა მეტი თვალსაჩინოებისათის, წარმოგიდგენთ დიაგრამებს, რომლებიც ასახავს ლარის კურსის დინამიკას ამერიკულ დოლარსთან მიმართებით.

ლარის კურსის დინამიკა 2011 წლიდან დღემდე

როგორც დიაგრამაზე ხედავთ დოლარის კურსი ლართან მიმართებაში 2011 წელს საშუალოდ 1.65-ს შეადგენდა. რა თქმა უნდა, ლარის კურსი არც ამ დროს ყოფილა ფიქსირებული, თუმცა ის დოლართან მიმართებაში ძირითადად 1.65-ის ფარგლებში მერყეობდა. ეროვნული ვალუტა 2013 წლამდე მსგავს პოზიციაში იმყოფებოდა, თუმცა სწორედ ამ წლიდან დაიწყო ლარის კურსის ვარდნა და ამ პროცესის დარეგულირება დღემდე ვერ ხერხდება.

როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ეროვნული ვალუტის გაუფასურების პირველი ტალღა 2013 წლის ნოემბერში დაფიქსირდა, როდესაც მისმა კურსმა დოლართან მიმართებაში 1.78-ს მიღწია, თუმცა მალევე მოხდა ლარის კორექცია და მისი კურსი 1.72-მდე ჩამოვიდა. ერთი შეხედვოთ, ეს არც ისე ძლიერი დარტყმა იქნებოდა ჩვენი ქვეყნის ეკონომიკისათვის, რომ არა ის მოვლენები, რაც 2013 წლის შემდეგ განვითარდა.

2014 წლის ნოემბერში დაიწყო გაუფასურების ბევრად უფრო ძლიერი ტალღა და ამ პროცესმა ორ წელზე დიდ ხანს გასტანა, რის შედეგადაც 2016 წლის იანვარში ლარის კურსმა ყველა დროის ანტირეკორდს მიაღწია და 2.45 დოლარს გაუტოლდა. მსგავს სიტუაციაში ეროვნული ვალუტა ბოლოს 1999 წელს იმყოფებოდა რაც განგაშს სიგნალი აღმოჩნდა ეროვნული ბანკისათვის და მყისიერად დაწყებული კორექციის შედეგად, ლარის კურსი 2.15 დოლარზე დარეგულირდა მაგრამ, სამწუხაროდ, ეროვნულმა ვალუტამ ეს პოზიცია დიდხანს ვერ შეინარჩუნა. 2016 წლის ზაფხულში დაწყებული დევალვაციის შედეგად, ლარის კურსმა ყველა დროის ანტირეკორდს გადააწარბა და 1 დოლარი 2.75 ლარის ექვივალნტი გახდა.

დოლარი 2011-2021

ლარის კურსის გაუფასურების მსგავსი ზრდა დრამატული აღმოჩნდებოდა ჩვენი ქვეყნისათვის, რომ არა 2017 წელი, რომელიც ეროვნული ვალუტისათის ბოლო ათწლეულის მანძილზე ყველაზე წარმატებული აღმოჩნდა. 2017 წელს ლარმა ორჯერ გაამყარა პოზიციები და სააბოლოო ჯამში, მისი ნიშნული დოლართან მიმართებაშ 2.5 ნიშნულს ჩამოსცდა.

წარმატებული წლის შემდეგ, 2018 წლის გაზაფხულზე დევალვაციის ახალი ტალღა დაიწყო რომელმაც ყველა მოლოდინს გადააჭარბა და ლარი 3.5 დოლარის ექვივალენტი გახდა, თუმცა კორექციის შემდეგ ის 3.0 ნიშნულამდე ჩამოვიდა. სამწუხაროდ, დევალვაციის პროცესი ამით არ შეჩერებულა და ლარის ნიშნული 2019-2020 წლებში 3.21-მდე გაიზარდა, რასაც ხელახალი კორექცია მოჰყვა და დღეისათვის, ლარის კურსი დოლართან მიმართებაში დაახლოებით 3.12-ს შეადგენს.

ლარის კურსის დინამიკა 2021 წელს

ახლა დაწვრილებით გავაანალიზოთ უკანასკნელი ერთი წლის მოვლენები ლარის კურსისათვის ამერიკულ დოლართან მიმართებაში.

დიაგრამა თვალნთალივ ასახავს, რომ 2020 წლის ნოემბრიდან ლარის კურსი ყველანაირი კორექციის გარეშე ეცემოდა დოლართან მიმართებაში 2021 წლის მარტის ბოლოს კი ამ ყველაფერმა პიკს მიაღწია. 2021 წლის აპრილში ეროვნული ვალუტის კურსი ამერიკულ დოლართან მიმართებაში თითქმის გაუტოლდა 3.45-იან ნიშნულს რაც განგაშს ზარი აღმოჩნდა ეროვნული ბანკისათვის და დაიწყო კორექციის ხელახალი პროცესი, რის შედეგადაც ლარის კურსი 3.15-იან ნიშნულს ჩამოსცდა. დღევანდელი მონაცემებით კი, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ეროვნული ვალუტის კურსი დოლართან მიმართებაში დაახლოებით 3.12-ს შეადგენს.

ერთი შეხედვით, ეს საკმაოდ კარგი შედეგია 2018 წლის დრამატული მოვლენების შემდეგ, როცა 1 ამერიკული დოლარი 3.5 ქართულ ლარს უტოლდებოდა. 2021 წელის აპრილის შემდეგ, ლარი საგრძნობლად გამყარდა და 3.41 ნიშნულიდან 3.12-მდე ჩამოიწია, რითაც მან ფაქტობრივად გადააჭარბა 2017 წლის რეკორდს როდესაც ლარის კურსი დაახლოებით 0.25-ით გამყარდა.

 

Galt & Taggart-ის პროგნოზის მიხედვით,  ლარის გაცვლითი კურსი 2021 წელს 3.4-3.5 ნიშნულში უნდა მოქცეულიყო, ხოლო იმ შემთხვევაში თუ ქვეყანა ტურიზმს აღადგენდა, ლარის კურსი შეძლებდა 3.25-3.4 ნიშნულამდე ჩამოსვლას. მათ მოხსენებაში ნათქვამია ისიც, რომ ლარის კურსი წლის განმავლობაში გაუფასურებას განაგრძობდა, მაგრამ დღევანდელი მონაცემებით ქვეყანამ ნაწილობრივ მოახერხა ამ კრიზისისათვის თავის დაღწევა და ეროვნული ვალუტის კურსი ბევრად მომგებიან სიტუაციაში აღმოჩნდა ვიდრე ამას Galt & Taggart პროგნოზირებდა, თუმცა არ უნდა დავივიწყოთ, რომ წლის დამთავრებამდე ჯერ კიდევ ხუთ კვირაზე მეტი დრო რჩება და ეს პერიოდი სრულიად საკმარისი იმასათვის, რომ სცენარი სხვაგვარად განვითარდეს.

ეროვნული ვალუტისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს მომავალ 2022 წლეს. გავიხსენოთ 2017 წელი, როდესაც ლარმა ორჯერ გაიმყარა პოზიცია, რაც საკმაოდ დიდ ეკონომიკურ წარმატებას წარმოადგენდა ჩვენი ქვეყნისათვის, თუმცა ამ ტრიმფს მოჰყვა 2018 წელი, როდესაც დევალვაციის ტალღამ ყველა მოლოდინს გადააჭარბა და ქვეყანა დღემდე ცდილობს ლარის კურსის იმგვარად კორექტირებას, რომ ეროვნული ვალუტა, სულ მცირე, 2017 წლის შედეგებს დავუბრუნოთ. თუ წარმატებულ 2021 წლეს 2018 წლის მსაგვასად მოჰყვება დევალვაციის საშინელი ტალღა, ეს ფაქტობრივად გაანადგურებს წლევანდელი წლის მიღწევებს და ქვეყანა კიდევ უფრო ცუდ პოზიციაში აღმოჩნდება ვიდრე ეს 2018 წლეს მოხდა.

როგორ შეიცვლება ლარის კურსი 2022 წელს?

და მაინც, რას უნდა ველოდოთ 2022 წელს? შევეცდებით, რომ წინასწარ შემოგთავაზოთ 2022 წლის ლარის კურსის მიმოხილვა. 2022 წლის ბიუჯეტის პროექტში გათვალისწინებულია, რომ ლარის კურსი დოლართან მიმართებაში 3.11 ნიშნულის გარშემო იმერყვებეს, როგორც ეს დღევანდელი მონაცემებით გვაქვს. საუკეთესო სცენარის მიხედვით, ქვეყანა შეძლებს რომ გაიმეოროს წლევანდელი წლის შედეგები და ლარის კურსი 2018 წლიდან მოყოლებული, პირველად ჩასცდება 3-იან ნიშნულს, თუმცა თუ ვიფიქრებთ რომ ლარის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე დამანგრეველი, 2018 წლის სცენარი ხელახლა განმეორდება, რაც სრულიად შესაძლებელია თუ გავითვალისწინებთ ქვეყანაში არსებულ ეკონომიკურ რელობას, მაშინ გამოვა, რომ ლარის კურსი დოლართან მიმართებაში კვლავ დაეცემა და ამჯერად, შესაძლოა, რომ მან ყველა დროის ანტირეკორდი ხელახლა დაამყაროს და 4-იან ნიშნულს გადააჭარბოს.

რა უნდა მოვიმოქმედოს ხელისუფლებამ და ეროვნულმა ბანკმა, რომ მსგავსი სცენარი კვლავ არ განმეორდეს? რა პრობლემებისა და გამოწვევების წინაშე დგას საქართველოს ეკონომიკა? ქვემოთ წარმოგიდგენთ რამდენიმე მთავარ პრობლემას, რომელსაც ქვეყანა აწყდება თანამედროვე რეალობაში და რომლებსაც უდიდესი გავლენა აქვთ ეროვნული ვალუტის გაუფასურებასა თუ პოზიციის გამყარებაზე.

კორონავირუსი

2020 წელს. როდესაც კორონავირუსის პირველი ტალღა გავრცელდა ევროპაში, მსოფლიოს ეკონომიკა გამოწვევის წინაშე აღმოჩნდა და გამონაკლისი არც საქართველო ყოფილა. აღსანიშნავია, რომ ავადობის მხირვ პირველ ტალღას ქვეყანა საკმაოდ მარტივად გაუმკლავდა. 2020 წლის მარტიდან დაიწყო საყოველთაო კარანტინი, რამაც ხელი შეუშალა ინფექციის უკონტროლო გავრცელებას და შესაბამისად მინიმუმამდე იქნეა დაყვანილი ავადობისა და სიკვდილიანობის რიცხვი, თუმცა ამ პერიოდში ეკონომიკურმა სექტორმა დიდი ზარალი ნახა.

რამდენიმე კვირით შეჩერებულმა მუშაობამ გადამწყვეტი როლი ითამაშა უამრავი წვრილი ბიზნესის განვითარებაში და მეპატრონეებს უსახსრობის გამო მოუწიათ სამუდამოდ დამშვიდობებოდნენ თავისი შრომის შედეგად განვითარებულ ობიექტებს. გარდა ამისა, უამრავი ადამიანი სამსახურისა და შემოსავლის გარეშე დარჩა, შესაბამისად მათ აღარ ჰქონდათ სახსრები რომ ეროვნული ვალუტის გამოყენებით შეეძინათ ისეთი ელემენტარული რაღაცეებიც კი, როგორიც საკვები და საყოფაცხოვრებო პროდუქტებია.

ინფიცირების ახალი ტალღა

2020 წლის ზაფხულში მოიხსნა ყველანაირი შეზღუდვა, კვლავ ამუშავდა ის ბიზნესები, რომელმაც მოახერხეს გამკლავებოდნენ გაზახულის კარანტინის მიერ მოტანილ შედეგებს, თითქოს ყველაფერი ჩვეულ კალაპოტს დაუბრუნდა, თუმცა 2020-წლის აგვისტოში აჭარის რეგიონიდან მოხდა ინფექციის ხელახალი გავრცელება და კოვიდ 19-ით დაავადებულთა რიცხვმა ისეთ ნიშნულებს მიაღწია, რომელიც დამღუპველი აღმოჩნდა ჩვენი ქვეყნისათვის. საქართველოს მთავრობა რთული არჩევანის წინაშე აღმოჩნდა: კორონავირუსის ინფექციის ფართო გავრცელების შესაჩეერებლად საჭირო გახდა დაუყოვნებელი კარანტინი, თუმცა მეორესმხრივ ეს გამოიწვევდა ქვეყნის ისედაც დასუსტებული ეკონომიკის სრულიად ჩამოშლას. სწორედ ამ მიზეზის გამო, გაჭიანურდა კოვიდ 19-ის პრევენციისათვის საჭირო ზომების მიღება, რამაც ნოემბრის თვეში გამოიწვია სამედიცინო სექტორის სრული კოლაფსი.

გარდა იმისა, რომ საავადმყოფოები ვეღარ ახერხებდნენ ინფიცირებულთა დატევას და ბევრი ადამიანი საჭირო მკურნალობის გარეშე რჩებოდა, თითქმის შეუძლებელი გახდა სასწრაფო დახმარების დროულად მიღება არამხოლოდ ინფიცირებულთათვის, არამედ იმ პაციენტებისათვისაც, ვისაც დახმარება სხვა მიზეზების გამო ესაჭიროებოდა. კორონავირუსით გარდაცვლილთა რაოდენობამ ისეთ რიცხვებს მიაღწია, რომლებიც ძალზედ დრამატული აღმოჩნდა საქართველოს მსგავსი ქვეყნისათვის. ინფიცირების ასეთი მაღალი რისკის გამო, თითქმის შეუძლებელი გახდა მუშაობა ნებისმიერი სექტორისათვის, რასაც ეკონომიკის ხელახალი კოლაფსი მოჰყვა.

2021 წელს ქვეყანამ კორონავირუსის რამდენიმე ახალი ტალღა გამოიარა, რომელსაც ლოგიკურია, მოჰყვა ხელახალი შეზღუდვები და ქვეყნის მოსახლეობის როგორც ეკონომიკური, ასევე მორალური მდგომარეობის დაქვეითება.  2020 წლიდან მოყოლებული, საქართველოს მთავრობა დგას რთული გადაწყვეტილების წინაშე: ხელისუფლებამ უნდა შეძლოს და იპოვოს შეზღუდვების ისეთი ბალანსი, რომელიც არ იქონიებს დამღუპველ შედეგებს არც ინფიცირებულთა რიცხვის ზრდაზე და არც ეკონომიკაზე, თუმცა ამ ყველაფერს ძალზედ ართულებს კორონავირუსის ახალი, გართულებული შტამები, რომელიც უფრო მაღალი გადამდებობითა და მეტი სიკვდილიანობით გამოირჩევა. ინფიცირებულების რიცხსვის მკვეთრი ზრდა ან კლება, ლოგიკურია პირდაპირ გავლენას იქონიებს ეკონომიკაზე და 2022 წლის ლარის კურსის პროგნოზი სწორედ მის შესაბამისად შეიცვლება.

როგორ მოვაგვაროთ ეს პრობლემა?

ერთადერთი გამოსავალი ამ მდგომარებიდან ვაქცინაციაა, თუმცა სამწუზაროდ, ქვეყნის მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი, სხვადასხვა მიზეზების გამო, ნეგატიურადაა განწყობილი ვაქცინაციის პროცესის მიმართ. თუ კი ქვეყანა რამენაირად ვერ მოახერხებს ინფიცირებულთა გაზრდილი რიცხვის დარეგულირებას, ამას ისედაც დრამატულ ნიშნულზე მდგომი სიკვდილიანობის რიცხვის კიდევ უფრო დიდი ზრდა მოჰყვება, რაც თავისთავად გამოიწვევს ეკონომიკურ კოლაფსს.

საქართველოს ეკონომიკა ვეღარ გადაიტანს კიდევ ერთ კარანტინს, სწორედ ამიტომაც ხელისუფლებამ გადაწყვიტა მწვანე პასპორტების შემოღება ქვეყნის მასშტაბით, რომელთა ქონაც აუცილებელია ისეთ გასართობ დაწესებულებებში შესასვლელად, როგორიცაა კინო, თეატრი, კაფეები, ბარები, რესტორნები, სალონები, სპა ცენტრები, ფიტნეს კლუბები და ა.შ ( ეს არ შეეხება ისეთ სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან სექტორებს, როგორიცაა სავადმყოფო ან საზოგადოებრივი ტრანსპორტი).

მწვანე სტატუსი მიენიჭებათ მხოლოდ იმ პირებს, რომლებიც ორჯერადად არიან ვაქცინირებულები, ან უკვე გადატანილი აქვთ კორონავირუსი, რაც თავისთავად მოახდენს ინფექციის გავრცელების რეგულირებას გასართობი დაწესებულებებიდან და მოუწოდებს ხალხის იმ ნაწილს, რომელიც ჯერ კიდევ არაა ვაქცინირებული, აცრის დაუყოვნებლივ გაკეთებისაკენ, წინააღმდეგ შემთხვევაში კი მათ მოუწევთ უარი თქვან ჩამოთვლილი მომსახურებებით სარგებლობაზე. სამწუხაროდ, მწავნე პასპორტი ვერ მოაგვარებს კორონავირუსული ინფექციის სრულად გაკონტროლებას, ვინაიდან გათვალისწინებული შეზღუდვები, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, არ შეეხება საზოგაოებრივ ტრანსპორტს, რომელიც ინფიცეირების ერთ-ერთ ძირითად წყაროს წარმოადგენს, თუმცა ექსპერტები მაინც ვარაუდობენ ინფიცირებულთა რიცხვის საგრძნობლად შემცირებას მწვანე პასპორტების ამოქმედების შემდეგ.

შიდა წარმოების არარსებობა

სამწუხაროდ, ჩვენს ქვეყანაში პროდუქტის წარმოება ძალიან დაბალ ნიშნულზე დგას. ქვეყანას თითქმის არ გააჩნია საექსპრტო საქონელი, რაც პირდაპირ ახდენს გავლენას ლარის კურსის ცვლილებაზე. საქართველო არ აწარმოებს საკმარისს პროდუქტს იმისთვისაც კი, რომ გამოკვებოს საკუთარი ქვეყნის მოსახლეობა, შესაბამისად ქვეყანას უწევს რომ უცხოურ ბაზარზე შეისყიდოს ისეთი პროდუქტებიც კი როგორიცაა თუნდაც ხორბალი. გარდა იმისა, რომ ეს ფაქტი შეიძლება ითქვას, რომ დამამცირებელია ისეთი ქვეყნისათვის, რომელიც თანამედროვე მსოფლიოშ არსებული ხორბლის ჯიშების აბსოლუტური უმრავლესობის სამშობლოდ ითვლება და რომელის ნიადაქსაც აქვს პოტენციალი გამოკვებოს სულ მცირე საკუთარ მოსახლეობაზე ოთხჯერ დიდი სოციუმი, პროდუქტის უცხოურ ბაზარზე ყიდვა საქართველოს ხელისუფლებას ართმევს იმ ბერკეტს, რომლის წყალობითაც ის აკონტროლებს შიდა საბაზრო ფასებს.

პროდუქტის იმპორტი საქართველოში

უფრო თვალსაჩინოდ რომ ავხსნათ, რუსეთის მიერ, რომლისგანაც ქვეყანა ხორბალს ყიდულობს, საქართველოსთვის პროდუქტის ფასის ცვლილებამ, ჩვენს ქვეყანაში ბოლო ათწლეულის მანძილზე, პურის ფასის სამოცი თეთრით მომატება გამოიწვია. იგივე სცენარი ვითარდება სხვა ყოველდღიური პროდუქტების შემთხვევაშიც, როგორიცაა მაგალითად ზეთი, ხორცი, წიწიბურა და ა.შ. თუ გავითვალისწინებთ იმას, რომ სახელფასო ფონდი იგივე რჩება და საქართველოს მოქალაქეებს იგივე სახსრებით უწევთ გაძვირებული პროდუქტის შეძენა, რადგან სხვა არჩვეანი უბრალოდ არგააჩნიათ, დავინახავთ, რომ ეს ყოველივე დრამატულად აისახება ქვეყნის მოსახლეობის დაბალ ფენაზე.

საიმპორტო საქონელზე ფასების ასეთი ზრდა პირდაპირ უშლის ხელს საქართველოს ეროვნული ვალუტის კურსის დარეგულირებას და დრამატულად აისახება ლარის კურსის 2022 წლის პროგნოზზე. საქართველოს ეროვნული ბანკის მმართველმა, კობა გვენეტაძემ განაცხადა: “მიგვაჩნია, რომ მარტიდან წლიური ინფლაცია შემცირებას დაიწყებს. ის ალბათ უფრო მაღალი იქნება, ვიდრე ადრე ვვარაუდობდით. ჩვენი პროგნოზი იყო, რომ მარტში წლიური ინფლაცია 6%-მდე შემცირდებოდა, თუმცა იქიდან გამომდინარე, რომ ნავთობის ფასებმა გააგრძელეს ზრდა და ამავე დროს ხორბლის ფასებიც იზრდება, შემცირება არ იქნება ისეთი მასშტაბის, როგორსაც ჩვენ ვვარაუდობდით.”

აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ გარდა ნავთობის იმპორტისა, ქვეყანა ასევე ახდენს ელექტროენერგიის იმპორტს, მიუხედავად იმისა რომ ქვეყანას აქვს პოტენციალი, რომ აწარმოოს საკუთარი მოხმარებისათვის საჭირო ელექტროენერგია ქვეყნის შიგნით და გარდა ამისა, ექსპორტზეც კი გაიტანოს ეს პროდუქტი. ელექტროენერგიის სხვა ქვეყნებისაგან ყიდვა ზუსტად ხორბლის ფასის ზრდის პრინციპით იწვევს კომუნალური გადასახადების მომატებას ქვეყნის მოსახლეობისათვის რაც კიდევ უფრო დიდ ზარალს აყენებს საქართველოს მოქალაქეების ფინანსურ მდგომარეობას.

საქართველოს მთლიანი შიდა პროდუქტი

გარდა ამისა, ქვეყნის შიგნით წარმოების ფაქტობრივად არარსებობას, დიდი გავლენა აქვს საქართველოს საგარეო ვალებზე. მთლიანი შიდა პროდუქტი (მ.შ.პ) არის ინდექსი, რომელიც ასახავს თუ რა შეიქმნა წარმოებისა და მომსახურების სფეროში ქვეყნის შიგნით წლის განმვლობაში, პირდაპირ კავშირშია საგარეო ვალის გადახდასთან, თუმცა როდესაც გადასახდელი ვალის პროცენტი საგრძნობლად აჭარბებს ქვეყანაში წარმოებული მთლიანი შიდა პროდუქტის ინდექსს, ეს ქვეყნის ეკონომიკას მორევისაკენ მიაქანებს. 2011 წლისთვის საგარეო ვალის წილი მ.შ.პ-სთან შედარებით 31%-ს შედგენდა, თუმცა ბოლო ათწლეულის მანძილზე, ეს წილი საგრძნობლად გაიზარდა და 2020 წელს ის მთლიანი შიდა პროდუქტის 58% გახდა. 2022 წლის ლარის კურსის მიმოხილვისას, თავისთავად უდიდესი მნიშვნელობა ენიჭება მ.შ.პ ინდექსისა და საგარეო ვალის პროცენტულ დამოკიდებულებას.

ქვყენის მ.შ.პ-ს ზრდის ერთ-ერთ უდიდეს წყაროს საქართველოსთვის დღეისათვის კაზინოები წარმოადგენს, თუმცა საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა, ირაკლი ღარიბაშვილმა სხდომაზე განაცხადა, რომ ხელისუფლება აპირებს გარკვეული ზომების მიღებას ონლაინ კაზინოებთან დაკავშირებით. პრემიერ-მინისტრის განცხადებით, ონლაინ-კაზინოების სექტორიდან ქვეყნიდან ყოველწლიურად 1 500 000 000 ლარი გაედინება, ხოლო გაჭირვებუილ მოქალაქეები კი თითქმის ყოველდღიურად აგებენ სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან თანხებს, რაც ერთის მხრივ სიმართლეს შეესაბამება, თუმცა არ უნდა დავივიწყოთ, რომ საქართველოში არსებული მსხვილი ონლაინ-კაზინოების უმრავლესობა საქმიანობას ეწევა უცხოეურ ბაზრებზეც, როგორიცაა მაგალითად სომხური და თურქული ბაზარი და ამის მეშვეობით, ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის ინდექსი საკმაოდ იზრდება, შესაბამისად ონლაინ-კაზინოების აკრძალვა დადებითი შედეგების გარდა, ქვეყნის ეკონომიკაზე უარყოფით გავლენასაც იქონიებს.

პრობლემის მოგვარების გზები

დაბალი მ.შ.პ ინდექსის ქონის პრობლემიდან გამოსავალი მხოლოდ ერთია: საქართველომ სასწრაფოდ უნდა გაზარდოს ქვეყანის შიგნით პროდუქტის წარმობეა რათა არ გავიზიაროთ რუსეთისა და არგენტინის ბედი, რომლებმაც ეკონომიკური კოლაფსის გამო ვეღარ შეძლეს საგარეო ვალის გადახდა და უარი თქვეს ნაკისრ ვალდებულებებზე, რის შედეგადაც მათი ეროვნული ვალუტა დრამატულად გაუფასურდა. საბედნიეროდ, საქართველოს ჯერ კიდევ აშორებეს რამდენიმე ნაბიჯი ამ შედეგისაგან, თუმცა თუ ქვეყნის ხელისუფლება სასწრაფოდ არ შეეცდება გამოსავლის პოვნას, შედეგიც არ დააყოვნებს.

შემცირებული უცხოური ინვესტიციები

როდესაც ქვეყანას არ შეუძლია საკმარისი პროდუქტის წარმოება არა მხოლოდ იმისათვის რომ შემოსავალი გაიჩინოს ამ პროდუქტის ექსპორტით, არამედ იმისათვისაც კი რომ გამოკვებოს საკუთარი მოსახლეობა, მაშინ ერთადერთ გამოსავალად ეკონომიკური კრიზისისაგან თავის დასაღწევად  უცხოური ინვესტიციები ისახება. სამწუხაროდ, ჩვენს ქვეყანაში არც თუ ისე ბევრი ინვესტორი აბანდებს ფულს, ამ მოვლენის უკან კი საკმაოდ თვალსაჩინო მიზეზები დგას.

პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები 2013 წლიდან დღემდე

იმისათვის, რომ უკეთ დავინახოთ, თუ რას შეიძლება ველოდოთ მომავალი წლისაგან და როგორ აისახება შემდეგ წელს ქვეყანაში შემოსული ინვესტიციბის რაოდენობა 2022 წლის ლარის კურსის მიმოხლივაზე, თვალი გადავავლოთ საქართველოში 2013 წლიდან დღემდე შემოსულ პირდაპირ უცხოურ ინვესტიციებს. 2013 წლიდან დღემდე პირდაპირმა უცხოურმა ინვესტიციებმა ჩვენს ქვეყანაში საგრძნობლად იკლო. 2013 წელს უცხოელმა ინვესტორებმა საქართველოში 1039.2 მილიარდი ა.შ.შ დოლარი დააბანდეს, 2014 წელს ეს რიცხვი საკმაოდ გაიზარდა და 1837.0 მილიარდი ამერიკული დოლარი შეადგინა, 2015 წლისთვის პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების გზით ქვეყანაში 1728.8 მილიარდი ა.შ.შ დოლარი შემოვიდა, 2016 წელს 1654.0 ა.შ.შ დოლარი, ხოლო 2017 წელს საქართველომ პირდაპირი უცხოური ინვეტიციებიდან 1980.8 მილიარდი ამერიკული დოლარი მიიღო, რაც საკმაოდ მაღალი ციფრია. ქვეყანაში 2010-იანი წლები ყველაზე მაღალი ინვესტირების მაჩვენებელი ემთხვევა წელს, როდესაც ლარმა პოზიციები გაიმყარა, როგორც ეს უკვე ვახსენეთ სტატიაში.

სამწუხაროდ, 2018 წლიდან, ლარის დევალვაციის გამანადგურებელ ტალღასთან ერთად, იკლო პირდაპირმა უცხოურმა ინვესტიციებმაც და ამ გზით საქართველოსშ 2018 წელს მხოლოდ 1317.1 ა.შ.შ დოლარი შემოვიდა, რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებს უცხოური ინვესტიციების პირდაპირ კავშირს ეროვნული ვალუტის კურსთან. 2018 წლის შემდეგ,  ეს დინამიკა თითქმის უცვლელად გაგრძელდა და 2019 წელს ქვეყანაში შემოსულმა პირდაპირმა უცხოურმა ინვესტიციებმა 1335.8 მილიარდი ა.შ.შ დოლარი შეადგინა. 2020 წლეს დაფიქსირდა ათწლეულის ანტირეკორდი და ქვეყნაში პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების გზით მხოლოდ 572.0 მილიარდი ამერიკული დოლარი შემოვიდა რაც ერთის მხრივ ლარის კურსთან, მეორეს მხრივ კი კორონავირუსულ პანდემიასთან არის კავშირში. 2021 წელს კი, საქართველოში შემოსულმა პირდაპირმა უცხოურმა ინვესტიციებმა კიდევ ერთხელ დაამყარეს ანტირეკორდი. სამწუხაროდ, მიმდინარე წელს, ქვეყანაში მათგან შემოსული თანხა მხოლოდ 366.4 მილიარდი ა.შ.შ დოლარია.

უცხოური ინვესტიციების სიმცირის გამომწვევი მიზეზები

რა არის ამის მიზეზი? წარმოიდგინეთ, რომ თქვენ ინვესტორი ხართ და ფულის დაბანდებას გეგმავთ ნებისმიერ სექტორში. აირჩევდით ინვესტიციისათვის ისეთ ქვეყანას, სადაც არსებული პრობლემების გამო, თითქმის ყოველდღიურად ეწყობა საპროტესტო აქციები, ნებისმიერ დროს არის გადატრიალების მოწყობისა და დესტაბილიზაციის რისკი და მაღალია კორუფციის დონე? პასუხი ამ შეკითხვაზე ძალზედ მარტივია, შესაბამისად გასაკვირი არცაა, რომ ქვეყანას უჭირს უცხოური ინვესტიციების მოზიდვა. საქართველოში არსებული პოლიტიკური და ეკონომიკური ფონი არის ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორი, რომელიც აუცილებლად უნდა გავითვალისწინოთ 2022 წლის ლარის კურსის მიმოხილვისას.

გარდა ამისა, საქართველოს გეოგრაფიული მდგომარეობა ინვესტორებს არ აძლევს მშვიდად ყოფნისა და მოდუნების საშუალებას. მიუხედავად იმისა, რომ ტერტორიულად საქართველო ევროპისა და აზიის გასაყარზეა და ხელსაყრელ ლოკაციას იკავებს სახმელეთო და საზღვაო გადაზიდვებისათვის, რუსეთთან მეზობლობა და მათი მთავრობისაგან ჩვენი ქვეყნისადმი არაკეთილგანწყობილი დამოკიდებულება ძალზედ რთულ სიტუაციაში აყენებს საქართველოს.

ინვესტორის თვალითაც კი მარტივად დასანახია პოლიტიკური დაძაბულობა მეზობელთან, რომელსაც ჩვენი ქვეყნის 20% აქვს ოკუპირებული და ყოველდღიურად ქმნის ხელახალი ომის დაწყების საშიშროებას, ომის დაწყების შემთხვევაში კი, ინვეტიცია ფაქტობრივად შეიძლება დაკარგულად ჩაითვალოს. არც საქართველოს სამხრეთ მეზობლები – სომხეთი და აზერბაიჯანი, რომელთაც სულ ახლახან ჰქონდათ ერთმანეთთან ომი, იძლევიან პოლიტიკური კლიმატის სტაბილურობის გარანტიას, რაც კიდევ უფრო მეტ მიზეზს აძლევს ინვესტორებს რომ ჩვენს ქვეყანაში ინვესტირებისაგან თავი შეიკავონ. ეს ყველაფერი საგრძნობლად აისახება ჩვენს ქვეყანაში ჩადებული უცხოური ინვესტიციების რიცხვზე, რომელიც ბორო ორი წლის განმავლობაში დრამატულად დაეცა.

დასკვნა

როგორც სტატიაში უკვე აღვნიშნეთ, საქართველოს მთავრობას სასწრაფოდ ესაჭიროება ძირეული ცვლილებების მიღება თითქმის ყველა სფეროში. სასწრაფოდ უნდა გაიზარდოს ქვეყანაში პროდუქტის წარმოება, რათა საქართველომ შეძლოს გაუთვალისწინებელი საიმპორტო ხარჯების აღმოფხვრა, კონტროლი დაიბრუნეს სახელმწიფოში საკვები და საყოფაცხოვრებო პროდუქტის ფასების დინამიკაზე და საბოლოოდ შეძლოს ექსპორტზე გაიტანოს პროდუქტი, რომლის საკმარისად წარმოების პოტენციალიც ჩვენს ქვეყანას ნამდვილად გააჩნია.

გაზრდილი მთლიანი შიდა პროდუქტის ინდექსი და ქვეყანაში პოლიტიკური ფონის დასტაბილურება მწვანე შუქს აუნთებს პირდაპირ უცხოურ ინვესტიციებსაც, რომლების ქვეყნის ეკონომიკის ერთ-ერთ ძირითად რგოლს წარმოადგენს.

საბოლოო ჯამში, ლარის კურსის პროგნოზი 2022 წლისთვის შემდეგნაირია: საქართველოს ხელისუფლებამ უნდა განახორციელოს ძირეული ცვლილებები ეკონომიკისა და პოლიტიკურ სექტორში. წინააღმდეგ, შემთხვევაში ლარი განაგრძობს დევალვაციას და 2022 წლის ბოლოსთვის, გამორიცხული არ არის რომ 1 ამერიკული დოლარის ფასი 4.0 ლარამდეც კი გაიზარდოს, რაც კიდევ ერთი ანტირეკორდი იქნება და დრამატულად აისახება საქართველოს ეკონომიკაზე.

მეორესმხრივ, თუ კი ქვეყანა მოახერხებს აღნიშნული პრობლემების აღმოფხვრას, საკმაოდ რელაური შანსი არსებობს იმისა, რომ ქართული ეროვნული ვალუტის კურსი საწყისი ეტაპისთვის 3.0-იან ნიშნულს ჩამოცდეს, ხოლო მოგვიანებით კი მოხერხდეს 2.5-იან ნიშნულამდე ჩამოსვლაც.

კომენტარის დატოვება

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო. აუცილებელი ველები მონიშნულია *